در آخرت هم چنان كه اتمام آن كردم بر شما به اينكه فرستاديم در ميان شما فرستادهء از شما يعنى از عرب و آن محمد ( ص ) است و وجه تسميه حضرت رسالت بنعمت بر اهل عرب حصول شرف و ذكر ايشان بود به او و ديگر آنكه عرب تابع رسول نشده بودند كه از غير ايشان باشد و مع ذلك با نخوت و عزت بودند پس رسولى كه از ايشان بوده باشد داعى بوده باشد بايمان آوردن ايشان به او حاصل كه حق سبحانه ميفرمايد كه پيغمبرى صلَّى اللَّه عليه و آله از شما بشما فرستاديم * ( يَتْلُوا عَلَيْكُمْ ) * كه ميخواند بر شما * ( آياتِنا ) * آيتهاى ما را كه قرآن است * ( وَيُزَكِّيكُمْ ) * و پاك ميگرداند شما را از وسخ شرك به آب طهور شريعة يعنى تحميل مىكند بر چيزى كه پاكيزه ميگرديد بسبب آن از ايمان و طاعت يا براى شما استغفار مىكند تا از گناه پاك شويد * ( وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتابَ ) * و مىآموزاند شما را قرآن * ( وَالْحِكْمَةَ ) * و علم شريعت و احكام آن از حلال و حرام اين اعم از كتابست پس از قبيل عطف عام باشد بر خاص و يا معطوف و معطوف عليه بمعنى قرآن باشد به جهت افادهء اينكه كتاب جامع اين دو صفت مختلفست و يا آنكه مراد بحكمت سنت باشد و تقديم تزكيه بر تعليم باعتبار قصد است و تاخير آن در دعوة ابراهيم چنان كه گذشت باعتبار فعل است * ( وَيُعَلِّمُكُمُ ) * و تعليم ميدهد شما را * ( ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ ) * به آن چيزى كه نبوديد شما كه بدانيد آن را بفكر و نظر زيرا كه طريقى نيست بمعرفت آن سواى وحى مانند علم به صحت دعواى حضرت رسالت در نبوة بمعجزات بينه و تكرير فعل جهت آنست كه دلالت كند بر آنكه اين از جنس ديگر است و ميتواند بود كه * ( كَما أَرْسَلْنا ) * متعلق باشد بقوله * ( فَاذْكُرُونِي ) * و تقدير اينكه ( كما ذكرتم بالارسال فاذكرونى ) يعنى هم چنان كه ياد كرديم شما را بفرستادن پيغمبر از قبلهء شما پس ياد كنيد مرا بطاعت و عبادت * ( أَذْكُرْكُمْ ) * تا ياد كنم شما را به ثواب و مغفرت * ( وَاشْكُرُوا لِي ) * و سپاس دارى كنيد از براى من بر آنكه انعام كرده‌ام بر شما از نعم دنيويه و دينيه * ( وَلا تَكْفُرُونِ ) * و ناسپاسى مكنيد مراد بجهود نعم و عصيان امر من و كفران كه موجب وقوع عذابست كه وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ ابن عينيه روايت كرده كه در اخبار بما رسيده است كه حقتعالى فرمود كه بندگان خود را چيزى داده‌ام كه اگر جبرئيل و ميكائيل را ميدادمى هر آينه نعمت بزرگ ايشان را تمام كردمى و آن اين است كه گفتم * ( فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ ) * و مفسران را در اين كلمه شريفه وجوه بسيار است سعيد بن جبير گفته كه معنى آنست كه اذكرونى بطاعتى اذكركم برحمتى بيانه أَطِيعُوا اللَّه وَالرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ و از ابن عباس مرويست كه ( اذكرونى بطاعتى اذكركم بمعونتى ) بيانه وَالَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ